تصویربرداری‌های پزشکی مانند رادیوگرافی، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن و MRI نقش مهمی در تشخیص برخی مشکلات جدی، از جمله شکستگی‌ها، عفونت‌ها، توده‌ها و آسیب‌های مهم بافتی دارند. بااین‌حال، وجود یک یافته در تصویر به این معنا نیست که آن یافته حتماً علت درد فرد است.

در بسیاری از افراد بدون درد نیز مواردی مانند برجستگی دیسک، فرسایش دیسک، آرتروز، پارگی‌های خفیف تاندون یا پارگی منیسک دیده می‌شود. به همین دلیل، نتیجهٔ تصویربرداری باید همیشه همراه با شرح حال بیمار، معاینهٔ بالینی، شدت و محل علائم و نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تفسیر شود.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟

دیدن عبارت‌هایی مانند «دژنراسیون»، «برجستگی دیسک»، «پارگی تاندون» یا «آرتروز» در گزارش MRI می‌تواند نگران‌کننده باشد. اما بسیاری از این تغییرات با افزایش سن یا فعالیت‌های روزمره ایجاد می‌شوند و در افراد سالمِ بدون درد نیز شایع‌اند.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که اطلاع از یافته‌های تصویربرداریِ غیرمرتبط با علائم، در برخی افراد می‌تواند اضطراب، مراجعهٔ بیشتر به پزشک، احساس ناتوانی و نگرانی از حرکت را افزایش دهد. بنابراین، تمرکز درمان نباید فقط روی گزارش تصویربرداری باشد؛ بلکه باید بر عملکرد، علائم بیمار، اهداف درمان و بازگشت ایمن به فعالیت‌های روزمره قرار گیرد.

ستون فقرات کمری

تغییرات فرسایشی دیسک در ناحیهٔ کمر بسیار شایع‌اند. در مطالعات، فرسایش دیسک در حدود ۴۰ درصد افراد زیر ۳۰ سال و در بیش از ۹۰ درصد افراد ۵۰ تا ۵۵ سال مشاهده شده است. همچنین در جوانان سالمی که کمردرد نداشتند، درصد قابل‌توجهی برجستگی یا فرسایش دیسک در MRI داشتند.

بنابراین، مشاهدهٔ برجستگی یا فرسایش دیسک در MRI کمر، به‌تنهایی نمی‌تواند علت قطعی کمردرد باشد. بسیاری از افراد با چنین یافته‌هایی هیچ علامتی ندارند و بسیاری از افراد مبتلا به کمردرد نیز ممکن است یافتهٔ مهمی در تصویر نداشته باشند.

ستون فقرات گردنی و پشتی

در MRI گردن و ستون فقرات پشتی نیز تغییرات دیسک در افراد بدون درد شایع است. مطالعات نشان داده‌اند که در بسیاری از بزرگسالان سالم، نشانه‌هایی از فرسایش یا برجستگی دیسک گردن وجود دارد. حتی در برخی افراد، برجستگی دیسک در تصویر دیده می‌شود، اما فرد هیچ درد یا محدودیت عملکردی ندارد.

این یافته‌ها به‌ویژه با افزایش سن شایع‌تر می‌شوند. بنابراین، آرتروز گردن یا برجستگی خفیف تا متوسط دیسک باید با احتیاط تفسیر شود و تنها در صورتی اهمیت بالینی پیدا می‌کند که با علائم، معاینه و یافته‌های عصبی بیمار همخوانی داشته باشد.

شانه

پارگی‌های خفیف یا حتی کامل روتاتورکاف در MRI و سونوگرافیِ برخی افراد بدون شانه‌درد دیده می‌شود. این مسئله به‌خصوص در سنین بالاتر شایع‌تر است. همچنین در ورزشکاران حرفه‌ای، گاهی پارگی‌هایی در تصویر دیده می‌شود، در حالی که فرد بدون درد به فعالیت ورزشی خود ادامه می‌دهد.

وجود پارگی در تصویر به این معنا نیست که درد شانه فقط با جراحی یا درمان تهاجمی برطرف می‌شود. تصمیم‌گیری درمانی باید بر اساس درد، ضعف، محدودیت حرکتی، نیازهای شغلی یا ورزشی و پاسخ بیمار به درمان‌های محافظه‌کارانه انجام شود.

لگن و زانو

بین تغییرات دیده‌شده در رادیوگرافی لگن یا زانو و شدت درد، همیشه ارتباط مستقیم وجود ندارد. برای مثال، برخی افراد با نشانه‌های آرتروز زانو در رادیوگرافی هیچ دردی ندارند؛ در مقابل، فرد دیگری ممکن است با تغییرات خفیف تصویربرداری، درد قابل‌توجهی تجربه کند.

در MRI زانو نیز پارگی یا تغییرات منیسک در افراد سالم و ورزشکاران بدون درد مشاهده شده است. بنابراین، هر یافتهٔ منیسک یا آرتروز به‌تنهایی به معنای علت قطعی درد یا نیاز فوری به مداخله نیست.

پا و پاشنه

خار پاشنه در رادیوگرافی افراد زیادی دیده می‌شود، اما وجود آن لزوماً به معنای درد پاشنه نیست. در برخی مطالعات، حدود یک‌سوم افراد بدون درد پا یا پاشنه نیز خار پاشنه داشته‌اند. در نتیجه، درمان باید بر علائم بیمار، وضعیت فاشیای کف پا، راه‌رفتن، فعالیت‌ها و عوامل زمینه‌ای تمرکز کند؛ نه فقط بر وجود خار پاشنه در تصویر.

چه زمانی تصویربرداری اهمیت بیشتری دارد؟

تصویربرداری در مواردی مانند درد شدید پس از ضربه، احتمال شکستگی، ضعف پیشرونده، بی‌حسی گسترده، اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع، تب، کاهش وزن بی‌دلیل، سابقهٔ سرطان یا احتمال عفونت اهمیت ویژه‌ای دارد.

این علائم نیازمند ارزیابی سریع پزشک هستند. بااین‌حال، در بسیاری از دردهای عضلانی‌اسکلتیِ غیر اورژانسی، تصمیم درمانی بیشتر بر معاینه و روند علائم استوار است تا صرفاً یک گزارش تصویربرداری.

جمع‌بندی

یافته‌های تصویربرداری بخشی از اطلاعات پزشکی هستند، نه تمام آن. برجستگی دیسک، آرتروز، تغییرات فرسایشی یا پارگی‌های خفیف می‌توانند در افراد بدون درد نیز وجود داشته باشند. مهم‌ترین پرسش این نیست که «در MRI چه دیده شده است؟»؛ بلکه این است که «آیا این یافته با علائم، معاینه و محدودیت عملکرد بیمار مطابقت دارد؟»

تفسیر صحیح تصویر، به بیمار کمک می‌کند از نگرانی غیرضروری دور بماند و درمانی متناسب با نیاز و عملکرد خود دریافت کند.

منابع

1. Kendrick D, Fielding K, Bentley E, et al. The role of radiography in primary care patients with low back pain of at least 6 weeks duration: a randomised controlled trial. Health Technology Assessment. 2001;5(30):1–69.

2. Ash LM, Modic MT, Obuchowski NA, et al. Effects of diagnostic information on patient outcomes in acute radiculopathy and low back pain. AJNR American Journal of Neuroradiology. 2008;29(6):1098–1103.

3. Modic MT, Obuchowski NA, Ross JS, et al. Acute low back pain and radiculopathy: MR imaging findings and their prognostic role and effect on outcome. Radiology. 2005;237(2):597–604.

4. Okada E, Matsumoto M, Ichihara D, et al. Disc degeneration of cervical spine on MRI in patients with lumbar disc herniation: comparison study with asymptomatic volunteers. European Spine Journal. 2011;20(4):585–591.

5. Matsumoto M, Ichihara D, Okada E, et al. Prospective ten-year follow-up study comparing patients with whiplash-associated disorders and asymptomatic subjects using magnetic resonance imaging. Spine. 2010;35(18):1684–1690.

6. Nakashima H, Yukawa Y, Suda K, et al. Abnormal findings on magnetic resonance images of the cervical spines in 1211 asymptomatic subjects. Spine. 2015;40(6):392–398.

7. Wood KB, Garvey TA, Gundry C, et al. Magnetic resonance imaging of the thoracic spine: evaluation of asymptomatic individuals. Journal of Bone and Joint Surgery American. 1995;77(11):1631–1638.

8. Cheung KMC, Karppinen J, Chan D, et al. Prevalence and pattern of lumbar magnetic resonance imaging changes in a population study of one thousand forty-three individuals. Spine. 2009;34(9):934–940.

9. Takatalo J, Karppinen J, Niinimäki J, et al. Prevalence of degenerative imaging findings in lumbar magnetic resonance imaging among young adults. Spine. 2009;34(16):1716–1721.

10. Silvis ML, Mosher TJ, Smetana BS, et al. High prevalence of pelvic and hip magnetic resonance imaging findings in asymptomatic collegiate and professional hockey players. American Journal of Sports Medicine. 2011;39(4):715–721.

11. Bedson J, Croft PR. The discordance between clinical and radiographic knee osteoarthritis: a systematic search and summary of the literature. BMC Musculoskeletal Disorders. 2008;9:116.

12. Kaplan LD, Schurhoff MR, Selesnick H, et al. Magnetic resonance imaging of the knee in asymptomatic professional basketball players. Arthroscopy. 2005;21(5):557–561.

13. Johal KS, Milner SA. Plantar fasciitis and the calcaneal spur: fact or fiction? Foot and Ankle Surgery. 2012;18(1):39–41.

14. Sher JS, Uribe JW, Posada A, et al. Abnormal findings on magnetic resonance images of asymptomatic shoulders. Journal of Bone and Joint Surgery American. 1995;77(1):10–15.

15. Connor PM, Banks DM, Tyson AB, et al. Magnetic resonance imaging of the asymptomatic shoulder of overhead athletes: a 5-year follow-up study. American Journal of Sports Medicine. 2003;31(5):724–727.